Category Archives: እነማን ነበሩ? / Historical figures

ምኒልክ – በጎታ / Gotha

ምኒልክ- በጎታ

menelikatgotha

እንደ ዳግማዊ ምኒልክ በዓለም የተደነቀ እንደ እሳቸው ደግሞ በአንዳንድ የአገሪቱ ልጆች ዘንድ የተናቀ የአፍሪካ ንጉሥ የለም።

ደፍረው -ይህ ይገርማል- ሐውልታቸው እንዲፈርስ አዲስ አበባ ላይ አንዳንዶቹ ጠይቀዋል። ብዙዎቹም ይህ የመታሰቢያ ሐውልቱ እንዳይነካ ታግለዋል። ለምልክትም ቀለም ጥቂቶቹ ቀብተዋል።

በጀርመን አገር ጎታ በሚባለው ከተማ የመቶኛ የሙት አመታቸውን ምክንያት በማድረግና እሱንም በማስታወስ አሥራ ስድስተኛ „የውርሰ ኢትዮጵያ የሳይንስና የምርምር ጥናት ማህበር“ አመታዊ ጉባዔውን እዚያ አካሂዶ በንጉሠ ነገሥቱ በአጼ ምኒልክ ሥራና ገድላቸው ላይ ሦስት ቀን የፈጀ አተኩሮ ለእሳቸው ሰብሰባው ሰጥቶአል።

ጎታ ታሪካዊ ከተማ ናት።

እዚህ ነው የጀርመኑ የሲሻል ዲሞክራቲክ ፓርቲ የመጀመሪያውን የድርጅቱን ፕሮግራም ነድፎ ለጀርመን ሕዝብ ያስተዋወቀው።

እዚህ ነው ከአምስት መቶ አመት በፊት እነ ዶክትር ማርቲን ሉተር የፕሮቴስታንትን ሃይማኖት እንቅስቃሴ በዘመናቸው ለኩሰው ይህን እምነት ሊያስፋፉ፣ሊያራምዱት የቻሉት።

እዚሁ ነው ከሦስት መቶ ሃምሣ አመት በፊት ኢትዮጵያዊው አባ ጎርጎርዮስ እና የጀርመኑ ተወላጅ ሒዮብ ሉዶልፍ በቤተ መንግሥቱ ቅጥር ግቢ ውስጥ እንደገና የተገናኙት።

እንግዲህ እዚሁ  የቤተ-መንግሥቱ አንደኛውና ትልቁ አዳራሽ- የመስተዋትአዳራሽ ውስጥ-  ነው ከጥቅምት 11 እሰከ ጥቅምት 13 2013 ዓ.ም (እአአ) „ውርሰ ኢትዮጵያ“ የተባለው ድርጅት አሥራ ስድስተኛውን አመታዊ ጉባዔውን ጠርቶ፣ንጉሠ ነገሥቱን አጼ ምኒልክን ከሞቱ ከአንድ መቶ አመት በሁዋላ ለመጀመሪያ ጊዜ የእኝህን ትልቅ ሰው ሥራና ገድል ያስታወሰው።

ጉባዔውን የከፈቱት የከተማው ከንቲባ ሚስተር ክኑት ክሮይች እና የውርሰ ኢትዮጵያ ድርጅት የቦርዱ ሊቀመንበር ልጅ ዶ/ር አስፋ ወሰን አሥራተ ሁለቱም አንድ ላይ ሁነው እየተፈራረቁ ተራ በተራ በአደረጉት ረጅም ንግግራቸው ነው።

ወደፊት እንዲታሰብበትም ስለ የእህት ከተማዎች ጉዳይም እዚያው አብሮ ተያይዞ በልጅ ዶ/ር አስፋ ወሰን አሥራተ ይህ ሐሳብ ለከንቲባው ቀርቦ ቤቱ ውስጥ ጉዳዩ ተሰምቶአል። ጎንደርና ጎታ እህትማማቾች ቢሆኑ ከጊዜውና ከታሪኩም ጋር አብሮ ስለሚሄድ  መልካም ነው ተብሎአል።

ተራ በተራ ከዚያ በሁዋላ፣ አንድ በአንድ – ተናጋሪ ምሁራኖቹ አትራኖሱንና መድረኩን፣ዘመናዊ መግለጫ ቢመሩንም እየተቀባበሉ፣ለረጅም አመታት ብቻቸውን ተቀምጠው ከአካሄዱት ጥናቶችና ምርምሮች ለእኛ – መገመት እንደሚቻለው- ሁሉንም ሳይሆን „ቀንጥበው!“ በትንሹም ከዚያ ላይ „ቦጭቀው“ ማለት እንችላልን“…ስለ አጼ ምኒልክ ገድልና ሥራ፣ ትልቅነትም ሦስት ቀን በፈጀው ስብሰባ ላይ ምሁሮቹ ለተሳታፊ እንግዶቹ ፣ በጭብጭባ እየታጀቡ -ከደረሱበት ጥናቶቻቸው ጋር እኛን አስተዋዉቀዋል።

ረፈድ ሲል በስብሰባው ላይ ለመገኘት ያልቻሉት የታሪክ ጸሓፊውና የምሁሩ የፕሮፌሰር ባይሩ ተላ አጭር ጥናት ቤቱ ውስጥ ተነቦአል።

ጳውሎስ ኞኞን ጋዜጠኛውን እያመሰገኑ (ከላኩት ደብዳቤ ላይ እንደተሰማው) የአሜሪካኑን ጸሓፊ ሚስተር ቡርጋርድን እየጠቀሱ „…እንደ ምኒልክ በደጋፊዎቻቸው የሚደነቁ የዚያኑ ያህል ደግሞ በተቃዋሚዎቻቸው ዘንድ የሚናቁና -አሜሪካኑ እንደ አለው- እንደ እሳቸው የሚከሰሱ መሪ የለም „ ብሎ ያስቀመጠውን አመለካከት በላኩት ደብዳቤ ላይ ይህን ቃል አስቀምጠው ወደ ተነሱበት አርዕስት ፕሮፌሰር ባይሩ ዘልቀወል።

ቀደም ሲል ሌላው የታሪክ ምሁር ፕሮፌሰር ባህሩ ዘውዴም -በአቀረቡት ጥናት ላይ ተመሣሣይ ነገር በኢትዮጵያ እንደተመለከቱ እሳቸውም ወርወር  አድረገው ለመናገር በተነሱበት አርዕስት ላይ ወደፊት በተራቸው ገፍተዋል።

„አባቶቻችን በጋራ አንድ ላይ ተነስተው አደዋ ላይ ጣሊያንን ድል ያደረጉበትንና ያሸነፉበትን መቶኛ አመት አንድ ላይ በጋራ ለማክበር እንኳንመግባባት ከአንዳንዶቹ ጋር እንደ አልተቻለም“  ምሁሩ አስታውሰው „…ምኒልክ ኮትኩተው እኚህ ንጉሥ አሳድገው ወደ ከፍተኛ የሥልጣን ደረጃ ላይ ስለአደረሱአቸው፣ የዝቅተኛው መደብ ልጆች „ ፕሮፌሰር ባህሩ በአቀረቡት ጥናት ስለእነሱ በተለይ ስለ ፊታውራሪ ሐብተ ጊዮርጊስ ዲነግዴ የጦር ሚኒስትሩ ማተቱን መርጠዋል።

እግረ መንገዳቸውንም ከብዙ በጥቂቱ ስለ ራስ ጎበናም ምሁሩ ጠቅሰዋል። ሁለቱም በኢትዮጵያ ታሪክና በዘመናዊ ኢትዮጵያ አስተዳደር ምሥረታ ትልቅ ሚና እንደተጫወቱ ይህን ማን የሚያውቀው ነው።

ፊታውራር ሐብተ ጊዮርጊስ ግን በሥልጣን ሽግግሩ ዘመን ከምኒልክ ወደ ልጅ ኢያሱ፣ ከእያሱ ወደ ዘውዲቱና ወደ አጼ ኃይለሥላሴ በሰገሌም ጦርነት ጊዜ እኝህ ሰው የተጫወቱት ሚና በፕሮፌሰሩ ጥሩ ሁኖ ቀርቦአል። መለስ ብለውም „እንደዚህ ዓይነቱ አሠራር – ብልህንና አስተዋይን ሰው ማቅረብ፣ነገር የገባውንና ነገርን የሚመለከት ሰው መርጦ ወስዶ ኮትኩቶ ለከፍተኛ ኃላፊነትና ማዕርግ ማድረስ …በድሮም የኢትዮጵያ ነገሥታቶች ዘንድ ያለ የቆየ ባህል ነው።“ ብለዋል።

ኢትዮጵያን ኢትዮጵያ አደርገው ያቆዩትም እሴቶች እንደዚህ ዓይነት ተመክሮዎች ናቸው።

ስለ ምኒልክ ትልቅነትና ስለ ምኒልክ ግሩም የረቀቀ የፖለቲካ ጥበብ ፣ስለ አመራር ብልሃታቸውና ሚዛናዊ ፍርዳቸው፣ስለ አመለካከት ስልታቸውና ስለ የፖለቲካ እርምጃቸው፣ የተጠነቀቀምረጋ ያለ አካሄዳቸው -መቼም ይህ ነው የማይባል ንግግር ያደረጉት የጀርመኑ የፖለቲካ ሳይንስ አስተማሪ ፕሮፌሰር ራይነር ቴትዝላፍ የሚባሉ ሰው ናቸው።

„ከፓን አፍሪካኒዝም ማለት ከመላው የጥቁሮች ራዕያና ነጻ ዓለም ኑሮና ሕይወት ጋር አያይዘው“ ሁሉንም ተናጋሪ ቀድመው በጥወቱ ሰዓት ላይ ደህና አድርገው በአቀረቡት ሁፋቸው ላይ የምኒልክን ጉዞ መምህሩ አስቀምጠዋል።

 

„…ምኒልክ ለጥቁር አፍሪካ ምሁሮች ለነዚያ በቅኝ ገዢዎች የበላይነት መከራቸውን ያዩ፣ የተጨቆኑ ጥቁር ሕዝቦች፣ እነሱ ምሁሮቹ አንድ ቀን ተነስተን እናመጣለን ብለው የሚመኙትን ሓሳብ በድርጊትና በተግባር ንጉሡ በሥራ ላይ አውለው በማየታቸው እጅግ አድርገው ሁሉም በምኒልክ ሥራ ተደንቀዋል። እንዲያውም እንግሊዝ አገር በሺህ ዘጠኝ መቶ አመተ ምህረት መጀመሪያ ላይ በተካሄደው የመጀመሪያው የጥቁር ዘሮች የፓን አፍሪካ ኮንግሬስ ላይም የበላይ ጠባቂ መሪና የስብሰባው ሊቀመንበር አጤ ምኒልክን እንዲሆኑላቸው ጠይቀውም ነበር።  ንጉሡ ግን“ ፕሮፌሰሩ እንዳሉት „ሌላ ጋላፊነትና ሌላም የመንግሥት ሥራ ስለነበራቸው በስብሰባው ላይ ተገኝተው የፓን አፍሪካን ጥቁሮች ጥያቄ ሊያሟሉ አልቻሉም።“

ምኒልክና ጥንታዊው የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን ለተበደሉትና በጭቆና ሥር ለሚማቅቁት የዓለም  ጥቁር ሕዝቦች ትልቅ አስተዋጾ እንደ አደረጉ ዘርዝረዋል። „ኢትዮጵያን ገንብተው፣አንድ አድርገው፣አመቻችተው ለቀጣዩ ትውልድ አሳልፈው እንደሄዱም …“ አትተዋል።

„ምኒልክ ግን ብቻውን ሳይሆን ከሌሎቹ የአገሪቱ መሣፍንትና መኳንንቶች፣ ካህናትና የሃይማኖት አባቶች፣ ከዝቅተኛው ክፍል ከመጡ ከእነ ራስ ጎበናና ከእነ ፊታውራሪ ሐብተ ጊዮርጊስ፣ ከውጭ አማካሪዎቻቸውም ጋር ከእነ አልፍሬድ ኢልግ -አንዳዶቹን ለመጥቀስ እየተማካከሩ ኢትዮጵያን በጋራ ከሁሉም ጋር እንደገነቡና ወድቆ የነበረውን የኢትጵያዊነት መንፈስንም እንደገና እንዳደሱ፣ አድሰውም በዓለም ላይ ተገቢውን ቦታ እንዲይዝም እንዳደረጉ“…የተቀሩት ጠቁመዋል።

„ምኒልክን ምኒልክ እንዲሆን“ ባህሪውንም አመለካከቱንም ረጋ ያለ የፖለቲካ አካሄዱንም ጠርቦ ሞርዶ አስተካክሎ እዚያ ያደረሰውን ነገር „ከሞላ ጎደል „ ለማስረዳት መድረኩን የተረከቡት ዶ/ር አህመድ ሐሰን ናቸው።

አራት ጣቢያዎችን ጠቅሰውልናል።

አንደኛው በልጅነት ዕድሜአቸው በጠምቄ ገዳም ያሳለፉት ጊዜና ከአስተማሪያቸው ከአባ ሸዋ ዘርፍ ያገኙት ተመክሮና ትምህርት ነው።

ሁለተኛው ተማርከው በአጼ ቴዎድሮስ ችሎት እዚያ ላይ ያሳለፉት ጊዜና የቁም እሥር ዘመን ነው።

ሦስተኛው አብሮአቸው ታሥረው የነበሩት የሸዋ መሣፍንቶችና መኳንንቶች „ምክር ነው።“

የመጨረሻው ትምህርት መቅደላ ላይ የተዋወቁአቸው የአውሮፓ „ምሁሮች“ ናቸው።

ምኒልክ በእነዚህና በሌሎች ተመክሮች የኢትዮጵያ ነጻነት ጠብቆና አስከብሮ ለቀጣዩ ትውልድ አስተላልፎ ሄዶአል። „ተማረ፣አወቀ፣ነገር ገብቶታል“ የተባለው ትውልድ ደግሞ እንደምናውቀው „…በተለያዩ ፍልስፍናዎችና የአምባገነን ፖለቲካ አይዶኦሎጂዎች“ አብዶ፣ ቀላሉን …የሰበአዊና የዲሞክራሲዊ መብቶች መከበርን እንኳን፣ የነጻ-ሕብረተሰብን መመሥረትን፣ የግል ሐብትን፣ ነጻ ስብሰባና ነጻ ፕሬስን ሲቃወም  ይህን በ21 ኛው ክፍለ ዘመን በአዲስ አበባና በአሥመራ ማየቱና መሰማቱ ምንድነው።

በምኒልክ ላይ የትችት ናዳቸውን የሚወረውሩ ከአሉ፣ እራሳቸው በመጀመሪያ ኢትዮጵያን ከሚበትነው ከአምባገነን ከቴታሊቴሪያን አስተሳሰብ ማለቀቅ ይኖርባቸዋል።

 እንደዚህ ዓይነቱ አስተሳሰብ ግን – ንጉሣዊ አገዛዝንቀደሲል ፣ፈሺዝምን፣ ከእሱም ጋር ፍልስፍናው የተወለደውም እዚህ ነው- ኮምንዝምንበደንብ በያውቀው በጀርመኑ አገር  ስብሰባ ላይ እንደዚህ ዓይነቱ ትችት አልተሰማም።

ይልማ ኃይለ ሚካኤል

 

ዳግማዊ ምኒልክ (ርዕስ አንቀጽ)

ዳግማዊ ምኒልክ (ርዕስ አንቀጽ)

ዳግማዊ ምኒልክ

ዳግማዊ ምኒልክ

 

እኛ ኢትዮጵያኖች ሙታንን በማስታወስ „ዘለዓለማዊ“ ማድረግ ቀርቶ የሰባት አመቱ  -ጥቂቱ ይህን ቀን ይጠብቃል- ተዝካር ሳይወጣ እንኳን አብዛኛዎቻችን ንዳልነበሩ እንረሳቸዋለን።

አፈር ሰውዬው አንዴ ከለበሰ ማን አስታውሶት የእሱን መቃብር መልሶ መላልሶ ይጎበኛል? ማን አታክልት መቃብሩ ላይ ተክሎ አልፎ አልፎ እየወረደ እሱን ይኮተኩታል? አበባውንስ ጥዋት ማታ ወሃ እየቀዳ ማን ያጠጣል? ሜዳውንና አካባቢውንስ ማን ዞር ብሎ ይጠርጋል?

ይህን የሙታን ቀን የሚባለውን ነገር ቤተ- ክርስቲያናችንም  አታውቅም። የሞስሊሙም ማህበረ ሰቡም  እንደዚሁ አያውቀውም። አይንከባከበውም። 

 ለአገራቸው ዳር ድንበር ወይም ለነጻነታቸውና  ለባንዲራቸው የሞቱትንና የወደቁትን ልጆቹዋን የመከላከያ የጦር ሠራዊቱም የጦር ኃይሉም ይህን ቀን በአመት አንዴ የሚያስታውስበት ቀን  እንኳን – ሐውልት መሥራቱን እንተወው የለውም።

ያለውንና የኖረውን ማጥፋት የነበረውን ማቃጠል ከዚያም አልፎ በእሱ ቦታ ደግሞ ለአዲሱ ትውልድ „…እኔም እኮ አዲስ ታሪክ መጻፍ እችላለሁ እንችላለን“ በሚለው ከንቱ ውዳሴ ብቻ ብዙ ትርዕይቶች ማቅረቡን የፖለቲካ መደቡ በተቃራኒው ያውቅበታል። በአለፉት አመታት እነደዚህ ዓይነቱን ቲያትሮች – የተመዘገቡ ናቸው- በተደጋጋሚ አይተናል።

…ምን ለመሆን? ብሎ እነሱን የሚኮረኩር፣ የት ለመድረስ ?…ብሎ እነሱን በጥያቄ የሚያጣድፋቸው፣እሩጫው ወዴት ብሎ እነሱን የሚወቅሳቸው፣ የራሳቸው ሒሊናም ሆነ ሌላ ሰው የለም። በእርሱ ፋንታ በርቱ የሚል ድምጽ ግን እንደገደል ማሚቶ ከሁሉም ቦታ ይሰማል።

ስንቱ ነው የእናቱንና የአባቱን መቃብር የሚጎበኘው? አልፎ አልፎስ ብቅ ብሎ የሚጠርገው? የሚንከባከበው?

ምኒልክ ከሞተ አንድ መቶ አመቱ ነው። ይህን ምክንያት በማድረግ በስሙ የተዘከረበት ስሙ የተነሳበት ፣ጉባዔ በሥነስርዓቱ የተካሄደበት ጊዜ የለም። ቢኖርም ብዙበቦታ አልተሰማም።   

ለቴዎድሮስም፣…ለዮሐንስም፣…ለዘውዲቱም ፣ለኃይለ ሥላሴም …ለንጉሥ ….እገሌና እገሊት ….ጥቂቱን ብቻ ለመቁጠር እነቁጠር ለእነሱም -ይህ ነው የአብዛኛው አስተሳሰብ- ምንም ስለ አልተደረገ „ለምን ለምኒልክ ብቻ ይህን ይህል ቦታ ከአልጠፋ ነገር ትሰጣላችሁ ?“ የሚለን ሰው አይጠፋም።          

ምኒልክ የሚለው ስም በኢትዮጵያ የነገሥታትና የአገሪቱ ታሪክ -የሌሎቹ ስም ይደጋገማል – በአለፉት ሦስት ሺህ ዓመታት ምክንያቱ ምን እነደሆን በግልጽ አይታወቅም እንጂ-  ሁለት ጊዜ ብቻ ነው በታሪክ ላይ ብቅ ያለው።

አንደኛው በኢትዮጵያ መንግሥትና ግዛት የምሥረታ ሚቶሎጂ [1]፣ የቀዳማዊ ምኒልክ ታሪክ ሲሆን

ሁለተኛው ደግሞ ከስንት ሺህ አመት በሁዋላ ብቅ ያለው የዳግማዊ ምኒልክ ሥራና ገድል ነው።

እኛዚህን ትልቅ ጥቁር ሰው፣ የምኒልክን ታሪክ ዛሬ የምናነሳው መቶኛውን የሙት አመት ለማስታወስ ነው።

የእሳቸውን ታሪክ በጥቂቱ  አስቀምጠን  እንዳለፍን ምኒልክ ከሞቱ ከአምስት አመት በሁዋላ በደቡብ አፍሪካ የተወለዱት የሚስተር ኔልሰን ማንዴላ ዕረፍት –  እኛም በዝግጅት ላይ እንዳለን ደርሶን- ይህ ዜና እኛንም እነደ ሌሎቹ አስደነግጦአል።

በሁለቱም የአፍሪካ መሪዎች መካከል የአንድ መቶ አመት ልዩነት አለ።

አንደኛው ንጉሥ „…አገሬን ሕዝቤን ነጻነቴን ለባዕድ ለቅኝ ገዢ ወራሪ ኃይል አልሰጥም“ ብሎ በዲፕሎማሲውም መንገድ በሁዋላም ወረድ ብለን እንደምናየው፣እሱም አልሆን ሲል  በጦር ሜዳም አደዋ ላይ ተዋግቶ የኢትዮጵያን ስም ብቻ ሳይሆን የጥቁር ሕዝብን መብት- አሁን የእሱ ሐውልት ይፍረስ የሚሉትንም ሰዎች መብት ጭምር ተከራክሮ- ይህ ጀግና ሁሉንም ኢትዮጵያዊ አንድ ላይ አስተባብሮ ከእነሱም ጋር አብሮ አንድ ላይ  ቆሞ  ነጸነታቸውን፣ነጻነታችንን እሱ አስከብሮአል።

አለ ምክንያት አይደልም ኔልሰን ማንዴላ በሁዋላ የመሩት „የደቡብ አፍሪካ ናሺናል ኮንግሬስ ድርጅት „…ሃይማኖቱን የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ሃይማኖት፣…የነጻነት ጥማቱን እንደ ኢትዮጵያ፣… የማንነታቸውን ኩራታቸውንና አርበኝነታቸውን፣ ….ከነጮች ጋር የእኩልነትና መብታቸውን ትግል እንደ ኢትዮጵያ አድርገው…“ (-ለዚህ ደግሞ የማንዴላን ባዮግራፊ ተመልከት-) „ ለመታገል እነሱ አውጥተው አውርደው የተነሱት።

ኔልሰን ማንዴላ በብዙ ትላልቅ የሽንጎ አዳራሽ፣ የፓርላማ  ሕንጻ ውስጥ በበርካታ የዓለም ከተማዎች ተጋብዘው ግሩም ንግግር ስለ የሰው ልጆች እኩልነት፣ስለ ነጻነትና ስለ ሰባአዊ መብቶች ስለ ዲሞክራሲና ስለ ዘረኛነት መጥፎ ጠንቅነት ንግግር እንዳደረጉ ሁላችንም እናስታውሳለን።

በኢትዮጵያ እንኚህ ሰውንና ድርጅታቸውን በረዳው  በዋና ከተማው በአዲስ አበባው የሸንጎ መድረክ ላይ ግን ብቅ ብለው አንድ ጊዜም ንግግር እኚህ ሰው አላደረጉም። ለምን አዲስ አበባ የሽንጎ አዳራሽ ውስጥ ንግግር ለማድረግ ፈቃደኛ እንዳልሆኑ  ምክንያቱ – እኚህ ሰው ኪዩባ ሳይቀር እዚያ ድረስ ወርደዋል- ለእኛ ግልጽ አይደለም። ለምን አሥመራ ሄደው እዚያም የሽንጎው አዳራሽ ውስጥ ሌላ ቦታዎች እንደአደረጉት እንደአልተናገሩ ምንም የምናውቀው ነገር የለም።

በተባለው ግል የታሪካቸው በባዮግራፊአቸውወደ አዲስ አበባ ሲጓዙ የኢትዮጵያን የአይሮፕላን አስተናጋጆች ተመልክተው እንደተገረሙ ጽፈዋል።ቆየት ብለው አይሮፕላን አብራሪውን ሲመለከቱና ጥቁር ኢትዮጵያዊ መሆኑን ያኔ በዓይናቸው ሲያዩ መደነቃቸውን እኝህ ሰው ጠቅሰዋል።

„ፖሊሱን፣የክብር ዘበኛውን፣ንጉሡን….ሲቃኙ ደግሞ  „ለካስ ይህም አለ ወይ…“  ብለው ሳይደብቁ በመጸሓፋቸው ላይ አሥፍረዋል። በሁዋላም  „በጦር ትግል ሥልት“  በኢትዮጵያኖች እንዲሰለጥኑ በንጉሡ ትዕዛዝ ተደርጎአል።

 ማንዴላ ከንጉሡ የተሸለሙት ሽጉጥ በሁዋላ ጋርዲያን እንደ ጻፈው (ለኃይሌ ቦታ የሰጠው አንድም ትውልድ የለም) ሁለት ሚሊዮን ፓውንድ እሰከ ማውጣት ድረስ እነደሄደ ጋዜጣው ተገርሞ ጽፎአል።

ምኒልክ በነጻነት ትግል፣ማንዴላም በነጻነት ትግል ሕያው ሁነው ሁለቱም ይኖራሉ። አንደኛው የተረሳውን ለመድገም የቅኝ ግዛት ወራሪዎችን በመከላከል ነው። ሌላው የቅኝ ገዢዎችን የበላይነት በመቃወም ነው።

ምኒልክ ነጻነታችንአስክብሮ መንግሥቱን አመቻችቶ ለአጼ ኃይለሥላሴ እና ለእኛ ለአለነው ትውልድ አገሪቱን አስተላልፎ ሄዶአል። ማንዴላም ኢትዮጵያን አረአያ አድርጎ ሁሉም የደቡብ አፍሪካ ኑዋሪዎችና ተወላጆች ነጩም ጥቁሩም፣ክልሱም ሕንዱም …ቻይናው አረቡም… የአገሪቱ ዜጎቹ ሁሉ እኩል በነጻ  የሚኖሩበት ዲሞክራቲክ  ሕብረተሰብ መሥርቶ አልፎአል።

በሁለቱ ሰዎች መካከል የአንድ መቶ አመት ልዩነት አለ። ለምን ምኒልክ የዲሞክራቲክ ሥርዓት ለኢትዮጵያ አላመጣም ብለን ልንከሰው አንችልም።

የምኒልክን የነጻነት ትግልና የፖለቲካ ጥበብ ከእሱም ጋር  የኔልሰን ማንዴላን „ለዲሞክራሲና ለሰበአዊ መብቶች መከበር- ጥቁር ይሁን ነጭ፣ክልስ ይሁን ሕንድ- የእነሱን የዜጎች መብት መጠበቅና ማወቅ ማክበርም“…  እነዚህን ሁለቱን አስተሳሰቦች አጣምሮ፣አዳቅሎ ለአገሬ እሰራለሁ፣ እንደዚህ  ዓይነቱን ፖለቲካም በኢትዮጵያ አራምዳለሁ ለሚል ሰው፣ ሁለቱ የሰሩት ሥራ ሕያው ሁኖ የሚቆም ግሩምና መልካም፣እጅግም ደስ የሚያሰኝ  ጥሩ ትምህርት  ነው።  ከዚህ ውጭ መጀመሪያ ልማት በሁዋላ ዲምክራሲና ሰበአዊ መበት  የሚለው ራዕይ „ …ዕብደትና ምኞት“ ነው።

በ„ዕብደት“ ደግሞ የሚመጣውና የሚሆነው ነገር ስለ ማይታወቅ ይህም ነገር አደገኛ ስለሆነ ከዚህ ነገር ራቁ ይባላል። “…ምኞት“ ግን ምኞትደግሞ የሌላውን መብት እስከአልተጋፈ ድረስ „ይፈቀዳል።“ 

 መድሓኒት ቀማሚ ነጋዴዎች እንደሚሉት”…ከዚህ ለየት ያለ ሓሳብ ያላችሁ ሰዎች ….ብዙ ቦታ ሳትደርሱ ሐኪማችሁን ለማንኛውም ነገር ጥርጣሬ ከአላችሁ እነሱን እባካችሁ አነጋግሩ…።“ 

እኛም ይህን ማለቱን ለዛሬ – ይቅርታ አድርጉልን-እንመርጣለን።

መልካም ንባብ! መልካም ትካዜ! መልካም ግንዛቤና ምናልባት ደግሞ መልካም  ጥያቄና አስተያየት !

እንደ ምኒልክ በዓለም ላይ የተከበረ፣ እንደ እሱም በአንዳንድ በገዛ ልጆቹ አልአግባብ የተጠላ – ሰው የለም!

 

 ዋናው አዘጋጅ ይልማ ኃይለ ሚካኤል    

 


[1](ይህን ደግሞ በሌሎች ትላልቅ የዓለም ሕዝብ ታሪክ የምናየው ነው- ሌላው ቀርቶ በተኩላ ሞግዚትነትና ከእሱዋም  „የእናት ወተት“( እርቦአት ልትበላቸው፣አውሬ ስለሆነች ትችላለችግን ታሪካቸው ላይ ይህን አላደረገችም) የእሱዋን ወተት ጠብተው ያደጉት- ይህን አልነበረም ብሎ መከራከር የአንባቢው ፋንታ ነው- ሁለቱ የሮም መንግሥት መሥራች ወንድማማቾች ሮሚውሲና ሮሙሎስ፣  እዚህ ላይ ይህን ማስታወሱ በቂ ነው፣…. ግሪኮችም፣ጀርመኖችም፣…ሩሲያና ቻይናዎችም ጃፓኖችም በየፊናቸው እረ ስንቱ ሥልጣኔ… ተመሣሣይ ታሪክ አሉአቸው)

 

ውርሰ፥ቅርስ

header-limimid
ውርሰ፥ቅርስ
በየቤቱ ብዙ ሰነዶች እንደአሉ መገመት ከባድ አይደለም። የተማረው ክፍል በሕብረተሰቡ ውስጥ ብዙሃኑን አይያዝ እንጂ፣የጽሑፍ ፊደል ከጥንት ጀምሮ በሚታወቀውና በሚገለገልበት በኢትዮጵያ ምድር፣ ወረቀት ላይ ሳይሰፍሩ ተረስተው የቀሩ ነገሮች አሉ ብሎ መገመት በጣም ይከብዳል። ቢያንስ በእያንዳንዱ ቤተሰብ ውስጥ ፣ የገበሬ ቤትም ቢሆን አንድ ልጅ ለቤተ-ክርስቲያን አገልጋይነት ይሰጣል። በዚያውም ያ ልጅ (ቁጥሩን በደንብ አናውቅም እንጂ)… ድቁናና ቅስና ባይቀበልም ፊደል ቢያንስ እንዲቆጥር ይደረጋል።
በጥንታዊ ገዳሞቻችን እና በየቤተክርስቲያኑ አድባራት፣ ረዥም ዕድሜ ያላቸው ጥንታዊ ጽሑፎች፣እንደ ጥንታዊው ዛፎች፣ ተደርድረው እንደሚገኙ እናውቃለን።
ዘራቸው ሌላ ቦታ የማይገኝ፣ በቅጥር ግቢው ውስጥ የቆሙትን ጥንታዊ የአገራችንን ዛፎች፣ እንኳን ከቅርቡ ከሩቁም አፋፍ ላይ ስለሆኑ በደንብ እናያቸዋለን። በሌላ በኩል መጻሕፍት፣ በየአለበት አሉ ይባላል እንጂ እነዚህ መጻሕፍት ምን እንደአዘሉ፣ ምን እንደተሸከሙ ምን ዓይነት ምስጢራዊ መልዕክቶች ለትውልዱ እንደያዙ ምንም የምናውቀው ነገር የለም።… አናውቅም።
እንደዚሁ የአገራችን ሥዕሎች፣ ድርሰቶች፣ግጥሞች፣ እራሱ የምግብ ዝግጅትና አሰራር፣ ስንት እንደሆኑ? የት እንዳሉ? በማን እጅ እንደሚገኙ- የተመዘገበ፣የተጻፈ ነገር ስለ ሌለ፣ ምንም የምናውቀው ነገር የለም። እንዲያው ብቻ „…የባላበት፣የፊውዳል፣የአቆርቋዥ…ባህል…“ ጥራዝ ነጠቆች እያሉ ሁሉን ነገር አጥላልተውት ዞር ብሎ የአገሩን ቅርስ የት ደረሰ? ምን ሆነ ብሎ የሚጠይቅ ሰው ጠፍቶአል።
በ19ኛውና በ20ኛው ክፍለ-ዘመን ብዙ ተማሪዎች ለትምህርት ወደ አውሮፓና ወደ መካከለኛው ምሥራቅ ፣ወደ ሰሜን አሜሪካም እንደሄዱ እናውቃለን። እነዚህ ሰዎች በወጣትነት ዘመናቸው ምን እንደጻፉ፣ ምን እንዳጠኑ፣ ለየትኛው የጥበብና የዕውቀት ክፍል ልባቸውንና አእምሮአቸውን ሰጥተው በዚያ እንደተሳቡ –አንዳንዶቹ በእርግጥ ጽፈዋል- ስለሌሎቹ ብዙም የምናውቀው፣ምንም ነገር የለም።
ጳውሎስ ኞኞ- ነፍሱን ይማረውና- አንዴ በርሊን መጥቶ ሲያጫውተን፣ ትልቁ ቤተ-መንግሥት ውስጥ፣ ስለ አጼ ምኒልክ ታሪክ ለመጻፍ ሰነዶች ለመሰብሰብ በደርግ ዘመን በተፈቀደለት ጊዜ ፣በቤተ-መንግሥቱ ምድር ቤቱ ውስጥ ያየውን ነገር እንደዚህ አድርጎ ተርኮልን ነበር። መዝገቦቹ ሁሉ ተበትነዋል። በእጅ የተጻፉ ወረቀቶች ጣውላው ላይ ወድቀዋል። ከውጭ ክረምት ስለሆነ የዝናብ ወሃ ይገባል። አንዳንድ ብጣሽ ወረቀቶች ወሃ ላይ ይንሳፈፋሉ።አንዲት ወረቀት ብድግ አድርጌ ስለመለከት፣የሚንስትሮች ስብሰባ ቃለ-ጉባዔ ይዘት የያዘች የንጉሡ (የቀ.ኃ.ሥ.) ማስታወሻ ነበረች። „…እምሩ ጥሩ ብሎአል።…አበበ ተሳስቶአል።…“

ደርግ ከወደቀ በሁዋላም አንዱ ያዳመጠውን እንደዚህ አድርጎ ሁኔታውን አስቀምጦታል።
ሥልጣኑን በምርጫ ሳይሆን ያኔ በጠበንጃ ለሦስት የተረከቡት ድርጅቶች ( … ሻብያም ፣ኦነግም፣ከሕዝባዊ ወያኔ ጋር አብረው አዲስ አበባ ገብተዋል) የእነሱ ወታደሮች በዚያን ጊዜ ትልቁን ቤተ-መንግሥት የሚጠብቁት ዘበኞች፣ያለ የሌለውን ጥንታዊ ሰነዶች፣ ለሻይ ጀበናቸው የከሰል ማቀጣጠያ እንዳደረጉት በርከት ያሉ ሰዎች አይተዋል።
ምክንያቱ ግልጽ ነው። አለማወቅ ብቻ ሳይሆን ያው „የአደሃሪ፣ የፊውዳል…የበዝባዣ…ታሪክ ከሚለው ጥላቻ ተነስተው ነው።“ እነዚያ የከሰል ማቀጣጠያ የሆኑ ሰነዶች ስለ ኢትዮጵያና አሜሪካ ግንኙነቶች ሊሆን ይችላል።ወይም ስለ ሌላ ጉዳይ። ግን ዛሬ ብንፈልጋቸው የማናገኛቸው ሰነዶች ናቸው።

አንድ ስለ ኢትዮጵያ ጥንታዊ ታሪክና ባህል ለረጅም አመታት ጥናት የሚያደርጉ አዛውንት፣ ፕሮፌሰር ሆህናዚ የሚባሉ ምሁር „ገንዘብ ከአለህ ኢትዮጵያ ስትወርድ ያገኘኸውን ቅርሳ ቅርስ ዝም ብለህ ግዛ፣ ወደፊት በቀላሉ የማታገኙት የአገሪቱ ንብረታችሁ እየተዘረፈ ነው“ ብለው መክረውኝ ነበር። ይህን ለማድረግ (ሮከፌለር ወይም ቢል ጌት መሆን ያስፈልጋል) የአንድ ሰው ሥራ አይደለም። ይህን ማድረግ የሚችለው መንግሥት ወይም ብዙ ሰዎች ሰብሰብ ብለው የሚያቋቁሙት „ትራንስፓረንት“ ግልጽ የሆነ አባሎቹ በየጊዜው የሚቆጣጠሩት የበጎ አድራጎት፣ የሽልማትም ድርጅት ሲመሰረት ነው። ለዚህ ደግሞ በወር አንድ ዶለርም በነፍስ ወከፍ ማዋጣቱ በቂ ነው።
ለምንድነው ይህን ጉዳይ የምናነሳው?
ለትውልድ የሚተላለፉ ጽሑፎች የት እንዳሉ አናውቅም ብለናል። የሚታወቁትም ምን እንዳዘሉ እነደዚሁ ስለእነሱ የምናውቀው ነገር የለም ብለናል። የአገራችን ሰዓሊዎች የሳሉት ሥዕሎች ተሸጠው በዓለም ዙሪያ ተበትነዋል። አንደ ቤተ መንግሥቱም ሰነዶች እነሱም አልተመዘገቡም ብለናል።
የትምህርትና ሥነ-ጥበብ ሚኒስትር ተመራቂ ተማሪዎች ብዙ ናቸው። ሥራቸው የት ገባ? የትይገኛል?… ቢያንስ በምዝገባ ሥራ አንዳንድ ነገሮችን መጀመር ይቻላል።

*

እንዳው ለመነሻ ያህል፣

አምባሳደር ብርሃኑ ድንቄ፣  እአአ 1965፣ ለንጉሠ፥ነገሥቱ

የጻፉትን አቤቱታ  እዚህ እትም ውስጥ  አካተነዋል።

A commemoration – Emperor Haile Sellasie I

Emperor Haile Sellasie I

haile-child

A commemoration

Today we commemorate the birthday of His Imperial Majesty Emperor Haile Selassie I.

In reminiscing about Emperor Haile Selassie or any other monarch of Ethiopia, one must understand first the history, legends, fables and myths that make-up this age old institution. The Ethiopian monarchy is said to descend from King Solomon and the Queen of Sheba, whose progeny was Menelik I, the first King of Ethiopia. Mentioned in the Bible, whether real or mystical, this notion has been part and parcel of Ethiopian identity, traditions and an act of faith. Thus, Ethiopian monarchs have existed believing their role to be a sacred trust and a manifest personal destiny. Having been endowed with Divine power, they believed the ruler must be just and fair to all his subjects, as laid out by the canons of the Kibre Negest and Fitha Negest.

Therefore, like his predecessors Emperor Haile Sellassie and his generation grew up in this mold, believing in the ruler’s sacred duty to God and country. For instance when the 1955 Constitution was being drafted, I was secretary of the drafting committee. On one occasion a suggestion was made by one of the foreign advisers to take out the term “Elect of God” from the titles conferred to the Emperor. When I reported this to the Emperor, he said “Were it not for God’s will, how do you think I came to this position?” and he really meant it.

Having lost his mother at birth and his father in his early teens, growing up in the Imperial Court must have been very challenging for the young Prince. The entourage of loyal and wise men to whom his father entrusted his upbringing was evidently a great support to help him master and survive the byzantine intricacies of court politics. Indoctrinated in Coptic Orthodox doctrine with some influence from western Catholic educators, he was a young man living in a centuries-old political and social milieu that was confronting a twentieth-century world. A man of exceptional intelligence endowed with exceptional memory, he had visited Europe and met many statesmen from which he was exposed to new notions of governance. Although without formal education in the Western sense, he had quickly realized the importance of modernizing Ethiopia, a belief that prompted him to give priority to education throughout his life.

His premonition to the world powers who had allowed his country to be violated by the Fascists hordes, that their turn will also come, remains a remarkable prophecy in modern times. While living in exile, the Emperor succeeded in maintaining the legitimacy of the Ethiopian nation, and eventually securing back her independence and sovereignty, which was no small diplomatic feat. After the liberation the reconstruction of the country was not an easy matter. Confrontation with the liberating colonial allies who wanted to make of Ethiopia a protectorate, as well as reestablishing a viable government administration in highly different and adverse conditions, offered many pitfalls that the Emperor surpassed with skill and hard work.

The Emperor was an indefatigable worker totally dedicated to his mission. From what I had observed occasionally, his day started around five in the morning and ended around midnight. He insisted that everything be reported to him by ministers, governors and department heads. All officials, big and small, were expected to report to him about their work, which allowed him to keep tight control over what went on in the country. The various functions he presided were strictly scheduled and regulated. He attended rigorously all religious and national celebrations. Every afternoon he visited hospitals, schools and attended functions where his presence was required. He presided every day over the Imperial Court of Justice. All decisions he made were after consultation with all interested parties. He was highly disciplined and punctual in the performance of his imperial duties. Gifted with an extraordinary and unique personality, he represented Ethiopia and its glorious past with dignity and honor.

Some of the salient achievements of his reign were – obtaining the Ethiopian Orthodox Church its own Patriarchy; securing Ethiopia’s independence and national integrity; gaining full international recognition and status for Ethiopia; modernizing the government administration; promulgating provincial autonomy; establishing the civil service; restoring Ethiopia’s legitimate access to the sea and returning Eritrea to the motherland; granting free education to all citizens including university; introducing a modern legal system and codification of the civil, commercial and penal codes; modernizing the police; creating a modern defense force (Army, Airforce and Navy); adopting quinquennial development plans; establishing banking and financial institutions, an airline, telecommunications, a highway authority, shipping lines, ports, a refinery, hydroelectric dams and countless other projects.
All the above were achieved with a minimum reliance on foreign interference. Last but least, he conducted an independent neutral foreign policy, particularly in fostering African freedom from colonial subjugation. To quote:

“Until the philosophy which holds one race superior and another inferior is finally and permanently discredited and abandoned – well, everywhere there’s war. And until the basic human rights are equally guaranteed to all without regard to race – it’s a war. And until there’s no longer first-class or second-class citizens of any nation… Until the color of a man’s skin is of no more significance than the color of his eyes – it’s a war. Until that day the dream of lasting peace, world citizenship, and a rule of international morality will remain in but a fleeting illusion to be pursued, but never attained.Haile Selassie I

hsi-us

At the end he did not allow his reign to terminate in bloodshed and sorrow, for which we are all grateful. Emperor Haile Sellassie was an exceptional human being and a great Ethiopian Emperor whose name will be remembered as such in the annals of World History.

Imru Zelleke

————————————————–

/Pictures; from Le’Aimer0/

—————————————

https://leaimero.files.wordpress.com/2013/04/a_schreibfeder.gif

አስተያየት ለመስጠት / Comments

——————————–

——————–

leaimero-reg-logo © ለ አእምሮ 2005 / © Le’Aimero Copyright 2013